ข้าว

1. วัตถุดิบหลัก: ข้าวสารเจ้า (Jasmine Rice/White Rice)
ข้าวสวยทำมาจากเมล็ดของพืชหญ้าตระกูลข้าวเอเชีย (Oryza sativa) ซึ่งผ่านการกะเทาะเปลือกและขัดสีจนเหลือแต่เมล็ดสีขาว โดยส่วนใหญ่แล้ว ข้าวสวยที่คนไทยบริโภคประจำวันคือ ข้าวเจ้า (Nonglutinous Rice) ซึ่งมีลักษณะเด่นที่สำคัญคือ:
สารประกอบหลัก: ประกอบด้วย แป้ง (Starch) เป็นหลัก โดยแบ่งเป็น:
อะไมโลส (Amylose): มีปริมาณประมาณ 15-30% ในข้าวเจ้า เมื่อสุกแล้วจะทำให้ข้าวร่วน ไม่เหนียวติดกัน
อะไมโลเพคติน (Amylopectin): เมื่อสุกแล้วจะทำให้เกิดความนุ่มและเหนียว
ประเภทข้าวที่นิยม:
ข้าวหอมมะลิ (Thai Jasmine Rice): เป็นที่นิยมมากที่สุด มีกลิ่นหอมคล้ายใบเตย เมล็ดเรียวยาว เมื่อหุงสุกแล้วจะมีความ นุ่ม และหอม เนื่องจากมีค่าอะไมโลสที่ค่อนข้างต่ำ (13-18%)
ข้าวขาวทั่วไป/ข้าวเสาไห้: มีเมล็ดร่วน ไม่แฉะ เหมาะสำหรับทำเมนูข้าวผัด หรืออาหารตามสั่ง เพราะเมล็ดไม่เละง่าย

2. กระบวนการเปลี่ยนเป็น "ข้าวสวย"
"ข้าวสวย" หมายถึงสถานะที่ข้าวสารดิบถูกทำให้สุกด้วยความร้อนและน้ำ ซึ่งกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เรียกว่า เจลาติไนเซชันของแป้ง (Starch Gelatinization):
การหุง (Cooking): เมื่อข้าวสารได้รับความร้อนและน้ำ (อัตราส่วนมักอยู่ที่ข้าว 1 ส่วนต่อ น้ำ 1 - 1.5 ส่วน) แป้งจะดูดซับน้ำและพองตัว
การเปลี่ยนแปลง: โครงสร้างของแป้งจะคลายตัว ทำให้เม็ดข้าวขยายใหญ่ นุ่ม และเปลี่ยนจากสถานะแข็งเป็นสถานะอ่อนนุ่มที่พร้อมรับประทาน

3. คุณสมบัติในการบริโภค
แหล่งพลังงาน: ข้าวสวยเป็นแหล่งของ คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานหลักของร่างกาย
รสชาติ/เนื้อสัมผัส: มีรสชาติจืดกลาง ๆ แต่มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว (โดยเฉพาะข้าวหอมมะลิ) มีเนื้อสัมผัสที่นุ่มแต่ยังคงความเป็นเม็ดอยู่ (ไม่เละ) ทำให้สามารถรับประทานคู่กับอาหารคาวรสจัดได้ทุกประเภท
การนำไปใช้: เป็นอาหารหลักที่ใช้รับประทานร่วมกับแกง, ผัด, ทอด, หรือใช้เป็นส่วนผสมหลักในการทำข้าวผัด, ข้าวต้ม, หรือข้าวเหนียวมะม่วง (ถ้าใช้ข้าวเหนียวหุงสุกที่เรียกว่า ข้าวนึ่ง)
เคล็ดลับ: หากต้องการให้ข้าวสวยหอมและนุ่มยิ่งขึ้น ควรปล่อยให้ข้าวระอุอยู่ในหม้อหลังจากสุกแล้วประมาณ 10-15 นาที ก่อนเปิดฝาและคุ้ยให้ทั่ว